Kiểm tra rơ le khởi động của tủ lạnh

Để kiểm tra rơ le khởi động của tủ lạnh, cần hiểu rõ vai trò và cấu tạo của nó. Rơ le khởi động là một bộ phận quan trọng, có nhiệm vụ cấp dòng điện khởi động ban đầu cho cuộn dây phụ của lốc/máy nén, giúp lốc vượt qua quán tính ban đầu và bắt đầu hoạt động. Sau khi lốc đã khởi động, rơ le sẽ ngắt dòng điện khỏi cuộn dây phụ để tránh quá tải. Nếu rơ le này hỏng, lốc sẽ không khởi động được, hoặc chỉ phát ra tiếng “tạch tạch” rồi ngắt, dẫn đến tủ lạnh không làm lạnh.

Dấu hiệu nhận biết tủ lạnh có thể hỏng rơ le khởi động:

• Tủ lạnh không lạnh hoặc kém lạnh rõ rệt.
• Lốc/máy nén không chạy, hoặc chỉ phát ra tiếng kêu “tạch tạch” vài giây rồi im bặt.
• Nghe tiếng lốc cố gắng khởi động nhưng không thành công, sau đó có thể kèm theo tiếng “click” của rơ le bảo vệ quá tải.
• Tủ lạnh không vào điện (ít gặp hơn, nhưng có thể do chập cháy rơ le gây nhảy át).

Trước khi kiểm tra: Đảm bảo an toàn tuyệt đối

• Rút phích cắm điện của tủ lạnh khỏi ổ cắm để ngắt hoàn toàn nguồn điện.
• Chuẩn bị dụng cụ: Tua vít, kìm, đồng hồ vạn năng (chế độ đo điện trở – ôm kế).

Vị trí và cách tháo rơ le khởi động

Rơ le khởi động thường nằm ở phía sau tủ lạnh, gắn trực tiếp vào ba chân tiếp điểm của lốc/máy nén. Nó thường được bảo vệ bởi một hộp nhựa hoặc kim loại màu đen. Bạn cần tháo nắp bảo vệ phía sau tủ (thường là tấm kim loại hoặc nhựa) để tiếp cận khu vực lốc.

Khi đã thấy lốc, bạn sẽ thấy một hoặc hai bộ phận hình trụ hoặc hình chữ nhật màu đen gắn vào các chân của lốc. Đó chính là rơ le khởi động và rơ le bảo vệ quá tải (OP). Rút các dây điện cấp nguồn ra khỏi rơ le, sau đó nhẹ nhàng tháo rơ le ra khỏi chân lốc. Có loại rơ le chỉ cần kéo ra, có loại có chốt giữ cần cẩn thận.

Các loại rơ le khởi động phổ biến và cách kiểm tra

Có hai loại rơ le khởi động chính thường gặp ở tủ lạnh đời thường, không phải Inverter:

• Rơ le nhiệt (PTC – Positive Temperature Coefficient): Loại này phổ biến nhất, thường có hình tròn, bầu dục hoặc chữ nhật, bên trong có một đĩa gốm PTC. Khi có dòng điện đi qua, đĩa PTC nóng lên, điện trở tăng cao, ngắt dòng vào cuộn dây phụ.
• Rơ le điện từ (current relay): Ít phổ biến hơn, thường có cuộn dây điện từ và tiếp điểm. Khi dòng điện qua cuộn dây chính của lốc tăng cao, cuộn dây điện từ tạo ra lực hút đóng tiếp điểm, cấp điện cho cuộn dây phụ.

1. Kiểm tra bằng mắt thường:

Sau khi tháo rơ le, hãy quan sát kỹ bên ngoài và bên trong (nếu có thể tháo vỏ). Tìm các dấu hiệu sau:

• Cháy sém, nứt vỡ: Rơ le bị cháy đen, vỏ nhựa bị nứt hoặc biến dạng là dấu hiệu rõ ràng của hỏng hóc.
• Mùi khét: Nếu ngửi thấy mùi khét từ rơ le, chắc chắn nó đã bị chập cháy bên trong.
• Lỏng lẻo, rỉ sét: Các chân tiếp xúc bị oxy hóa, lỏng lẻo cũng có thể gây tiếp xúc kém và hỏng rơ le.

2. Kiểm tra bằng đồng hồ vạn năng (ôm kế):

Đây là phương pháp chính xác nhất để đánh giá tình trạng của rơ le.

a. Đối với Rơ le nhiệt (PTC):

• Đặt đồng hồ vạn năng về chế độ đo điện trở (Ω), thang đo x1 hoặc x10.
• Đo điện trở giữa hai chân cấp nguồn chính: Thường là hai chân cắm vào lốc. Giá trị điện trở phải rất thấp, khoảng vài ôm (ví dụ: 1-15 Ω tùy loại). Nếu đồng hồ hiển thị vô cùng (∞), tức là rơ le bị đứt mạch bên trong. Nếu điện trở quá cao so với thông số chuẩn, rơ le cũng hỏng.
• Lắc nhẹ rơ le: Đối với một số loại rơ le cũ có viên bi PTC, bạn có thể nghe tiếng lạch cạch. Nếu không nghe gì hoặc có tiếng lạ, có thể viên bi đã kẹt hoặc vỡ. Tuy nhiên, đa số rơ le PTC hiện nay là loại gốm đặc, sẽ không có tiếng động khi lắc.

b. Đối với Rơ le điện từ:

• Đo điện trở cuộn dây: Đặt que đo vào hai đầu cuộn dây của rơ le. Điện trở phải có giá trị nhất định (thường vài chục đến vài trăm ôm). Nếu đo được vô cùng, cuộn dây đã bị đứt.
• Kiểm tra tiếp điểm: Với rơ le điện từ, tiếp điểm sẽ mở khi không có điện. Bạn có thể dùng tay tác động vào lõi thép để thử đóng mở tiếp điểm và đo thông mạch.

Kiểm tra rơ le bảo vệ quá tải (OP – Overload Protector)

Rơ le bảo vệ quá tải thường đi kèm với rơ le khởi động, nó có tác dụng ngắt điện khi lốc/máy nén hoạt động quá nóng hoặc dòng điện quá cao, bảo vệ lốc khỏi cháy. Bộ phận này thường là một hộp tròn nhỏ, gắn vào một chân riêng của lốc.

• Đặt đồng hồ vạn năng về chế độ đo thông mạch (hoặc đo điện trở thang thấp nhất).
• Chạm hai que đo vào hai chân của rơ le bảo vệ.
• Nếu rơ le còn tốt, đồng hồ phải báo thông mạch (điện trở gần bằng 0 Ω) hoặc phát ra tiếng “bíp”. Nếu không có tín hiệu gì (điện trở vô cùng), tức là rơ le bảo vệ đã bị hỏng, ngắt mạch và không cho điện vào lốc.

Nếu cả rơ le khởi động và rơ le bảo vệ quá tải đều tốt, nhưng lốc vẫn không chạy, thì khả năng cao lốc/máy nén đã hỏng hoặc có vấn đề về mạch điều khiển.

Lời khuyên từ chuyên gia

Việc kiểm tra và thay thế rơ le khởi động đòi hỏi kiến thức về điện và an toàn. Nếu bạn không tự tin hoặc không có đủ dụng cụ, tốt nhất nên liên hệ thợ chuyên nghiệp. Đặc biệt với các dòng tủ lạnh Inverter hay tủ Side by Side nhiều cửa, cấu tạo mạch phức tạp hơn nhiều, việc tự ý can thiệp có thể gây hỏng nặng hơn.

Mẹo sử dụng tủ lạnh bền bỉ, tiết kiệm điện và bảo quản thực phẩm hiệu quả:

• Đặt tủ đúng vị trí: Đặt tủ ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và các nguồn nhiệt. Đảm bảo có khoảng cách tối thiểu 10-15cm với tường và các vật dụng khác để lốc/máy nén tản nhiệt tốt.
• Vệ sinh định kỳ: Làm sạch dàn ngưng (cuộn dây phía sau hoặc dưới tủ) ít nhất 6 tháng/lần để loại bỏ bụi bẩn, giúp tản nhiệt hiệu quả hơn, tiết kiệm điện và tăng tuổi thọ lốc. Vệ sinh bên trong tủ để tránh nấm mốc, vi khuẩn.
• Không chất quá đầy: Để không khí lưu thông tốt bên trong tủ, tránh chất đồ ăn quá đầy, đặc biệt là che kín các lỗ thoát gió làm lạnh.
• Hạn chế mở cửa tủ: Mỗi lần mở cửa, hơi lạnh thoát ra ngoài, tủ phải làm việc nhiều hơn để bù lại nhiệt độ. Hạn chế mở cửa quá lâu hoặc quá thường xuyên.
• Kiểm tra gioăng cửa: Gioăng cao su cửa tủ phải kín khít để tránh thoát hơi lạnh. Nếu gioăng bị hở, tủ sẽ hoạt động liên tục, tốn điện. Bạn có thể thử kẹp một tờ giấy vào cửa, nếu kéo ra dễ dàng thì cần thay gioăng.
• Điều chỉnh nhiệt độ phù hợp: Không nên để nhiệt độ quá thấp không cần thiết. Nhiệt độ lý tưởng cho ngăn mát là 2-4°C và ngăn đông là -18°C.
• Ổn định nguồn điện: Điện áp không ổn định (quá cao hoặc quá thấp) là nguyên nhân hàng đầu gây hỏng hóc các linh kiện điện, trong đó có rơ le và lốc. Nếu khu vực nhà bạn có điện áp không ổn định, cân nhắc sử dụng ổn áp.
• Bảo quản thực phẩm đúng cách: Đựng thực phẩm vào hộp kín hoặc bọc kỹ để tránh lây mùi, khô héo và giữ vệ sinh, đồng thời giúp tủ hoạt động hiệu quả hơn.

Khi tủ lạnh nhà bạn gặp sự cố, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến lốc/máy nén hoặc mạch điện, hãy liên hệ ngay với Trung Tâm Sửa Chữa Bảo Hành Điện Máy của chúng tôi tại TPHCM. Với hơn 20 năm kinh nghiệm thực chiến, chúng tôi cam kết chẩn đoán chính xác và khắc phục triệt để mọi lỗi hỏng, mang lại sự an tâm tuyệt đối cho gia đình bạn.

Trả lời bởi: Kỹ thuật viên