Tại sao tủ lạnh lúc kêu lúc không? Phân tích từ chuyên gia 20 năm kinh nghiệm

Tình trạng tủ lạnh hoạt động lúc có tiếng kêu, lúc lại im lặng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu hỏng hóc nghiêm trọng. Để xác định chính xác, cần phân biệt rõ tiếng kêu đó là bình thường trong chu trình vận hành hay là tiếng kêu bất thường cần được kiểm tra, sửa chữa. Với kinh nghiệm thực chiến hơn 20 năm sửa chữa các loại tủ lạnh tại TPHCM, tôi sẽ phân tích chuyên sâu các nguyên nhân có thể xảy ra và cách xử lý hiệu quả nhất.

1. Tiếng kêu bình thường trong quá trình hoạt động của tủ lạnh

Hầu hết tủ lạnh, đặc biệt là các dòng tủ đời mới hay dung tích lớn, đều có những âm thanh nhất định khi vận hành. Việc tủ “lúc kêu lúc không” thường xuất phát từ chu trình làm việc của máy nén và các bộ phận khác.

• Máy nén (lốc lạnh) khởi động và dừng: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Máy nén sẽ chạy để tạo ra hơi lạnh, sau đó dừng lại khi đạt nhiệt độ cài đặt. Khi máy nén khởi động, bạn sẽ nghe tiếng “ù ù” hoặc “ro ro” nhỏ, sau đó giảm dần và ngưng khi máy nén dừng. Chu trình này lặp lại liên tục để duy trì nhiệt độ.
• Dòng môi chất lạnh lưu thông: Khi gas (môi chất lạnh) lưu thông trong hệ thống ống dẫn, bạn có thể nghe thấy tiếng “xì xì”, “ùng ục” nhẹ nhàng, giống như tiếng nước chảy. Đây là âm thanh bình thường của quá trình bay hơi và ngưng tụ của gas.
• Quạt dàn lạnh/dàn nóng hoạt động: Quạt có nhiệm vụ đẩy hơi lạnh vào ngăn chứa và giải nhiệt cho dàn nóng. Khi quạt quay, sẽ có tiếng gió “vù vù” nhẹ. Tiếng này sẽ tắt khi quạt dừng.
• Rơ le xả đá (chu trình xả tuyết tự động): Đối với tủ không đóng tuyết, định kỳ tủ sẽ thực hiện chu trình xả đá tự động. Trong quá trình này, bạn có thể nghe tiếng “cạch” nhỏ khi rơ le (bộ phận hẹn giờ) chuyển mạch hoặc tiếng “tách tách” của thanh nhiệt xả đá.

Nếu tiếng kêu không quá lớn, không kéo dài liên tục và không kèm theo hiện tượng tủ kém lạnh hay có mùi lạ, thì đó thường là hoạt động bình thường. Tuy nhiên, nếu tiếng kêu trở nên to bất thường hoặc kèm theo các dấu hiệu khác, cần kiểm tra kỹ hơn.

2. Các nguyên nhân gây tiếng kêu bất thường và cách chẩn đoán

Khi tiếng kêu “lúc có lúc không” không phải là hoạt động bình thường, đây là những vấn đề cần được quan tâm và xử lý:

2.1. Lỗi từ máy nén (lốc lạnh)

Mô tả: Tiếng kêu lớn, ồn ào hơn bình thường khi máy nén khởi động hoặc đang chạy. Tiếng kêu có thể là “ù ù” rất lớn, “rè rè” hoặc “cạch cạch” mạnh, sau đó lại ngưng khi máy nén dừng. Đây là dấu hiệu máy nén đang gặp vấn đề.

• Nguyên nhân:
  • Rơ le khởi động hoặc tụ điện yếu/hỏng: Khi các bộ phận này bị lỗi, máy nén sẽ khó khởi động, tạo ra tiếng “tạch tạch” liên tục hoặc tiếng “ù” lớn nhưng không chạy, sau đó ngắt (do rơ le bảo vệ quá tải).
  • Máy nén bị kẹt cơ khí hoặc yếu: Đối với các dòng tủ đời cũ, máy nén có thể bị mòn bạc đạn, hoặc bên trong bị kẹt cơ khí, gây ra tiếng kêu lớn, rung lắc mạnh khi hoạt động.
  • Chân đế máy nén bị lỏng hoặc mục: Các miếng đệm cao su hoặc ốc vít cố định máy nén bị lão hóa, lỏng lẻo, khiến máy nén khi chạy bị rung lắc và va đập vào thân tủ, tạo ra tiếng kêu “rè rè” hoặc “rung mạnh”.
• Chẩn đoán sơ bộ: Lắng nghe kỹ tiếng kêu phát ra từ phía sau tủ, gần máy nén. Nếu tiếng kêu to bất thường, kéo dài hơn chu kỳ bình thường, hoặc tủ kém lạnh, đó là dấu hiệu máy nén có vấn đề.
• Xử lý/Khuyến nghị: Các vấn đề về máy nén rất phức tạp, cần thợ chuyên nghiệp có thiết bị và kinh nghiệm để kiểm tra rơ le, tụ điện, áp suất gas và tình trạng máy nén. Tuyệt đối không tự ý sửa chữa.

2.2. Lỗi từ quạt dàn lạnh hoặc quạt dàn nóng

Mô tả: Tiếng kêu “vù vù” lớn, “rè rè”, “lạch cạch”, “két két” hoặc tiếng cọ xát. Tiếng kêu này thường xuất hiện khi tủ đang chạy và có thể ngưng khi quạt dừng hoạt động.

• Nguyên nhân:
  • Cánh quạt bị kẹt vật lạ: Rác, bụi bẩn, hoặc thậm chí là túi nilong nhỏ có thể vướng vào cánh quạt, gây ra tiếng kêu cọ xát “rẹt rẹt” hoặc “lạch cạch”.
  • Quạt bị đóng tuyết (quạt dàn lạnh): Nếu hệ thống xả đá hoạt động không hiệu quả, tuyết sẽ đóng dày trên dàn lạnh và có thể chạm vào cánh quạt, gây ra tiếng “két két” hoặc “rè rè” rất khó chịu, đặc biệt khi quạt quay.
  • Trục quạt bị khô dầu, mòn bạc đạn: Sau thời gian dài sử dụng, bạc đạn của trục quạt có thể bị khô dầu, mòn, gây ra tiếng “rít rít”, “vo ve” hoặc “ù ù” khi quạt quay.
  • Quạt bị lỏng ốc vít, lệch vị trí: Cánh quạt hoặc mô tơ quạt bị lỏng ốc, lệch khỏi vị trí cân bằng, gây rung và va chạm vào vỏ tủ hoặc các bộ phận xung quanh.
• Chẩn đoán sơ bộ: Mở cửa tủ lạnh (để ý đèn và quạt có thể ngừng nếu tủ có công tắc cửa), lắng nghe xem tiếng kêu có phát ra từ ngăn đông (chỗ quạt dàn lạnh) hay từ phía sau tủ (chỗ quạt dàn nóng) hay không. Quan sát xem có tuyết đóng dày ở ngăn đông không.
• Xử lý/Khuyến nghị:
  • Nếu nghi ngờ do đóng tuyết, rút điện tủ lạnh khoảng 1-2 ngày để tủ xả đá hoàn toàn. Sau đó cắm điện lại xem tiếng kêu có hết không.
  • Nếu do vật lạ, có thể thử tháo các tấm che để gỡ bỏ (chỉ nên làm nếu bạn có kinh nghiệm cơ bản).
  • Các lỗi liên quan đến bạc đạn, trục quạt, hoặc mô tơ quạt cần được thay thế hoặc sửa chữa bởi thợ chuyên nghiệp.

2.3. Lỗi từ hệ thống xả đá (xả tuyết)

Mô tả: Tiếng “lạch cạch” rõ ràng khi rơ le xả đá chuyển chu trình, hoặc tiếng “rắc rắc” nhỏ khi tuyết tan chảy và nhỏ xuống khay hứng nước. Nếu hệ thống xả đá hỏng, tiếng kêu liên quan đến quạt dàn lạnh bị đóng tuyết sẽ xuất hiện.

• Nguyên nhân:
  • Hỏng bộ phận hẹn giờ (timer xả đá): Timer điều khiển chu kỳ làm lạnh và xả đá. Nếu timer bị kẹt hoặc hỏng, nó có thể gây ra tiếng “cạch” bất thường hoặc không chuyển chế độ, dẫn đến đóng tuyết và gây tiếng ồn khác.
  • Điện trở xả đá hoặc cảm biến xả đá hỏng: Khi các bộ phận này hỏng, tủ sẽ không xả đá được, dẫn đến tuyết đóng dày trên dàn lạnh, gây cản trở cánh quạt và tạo ra tiếng ồn như đã nêu ở phần quạt dàn lạnh.
• Chẩn đoán sơ bộ: Kiểm tra ngăn đông xem có đóng tuyết dày bất thường không. Lắng nghe tiếng “cạch” có đều đặn theo chu kỳ không.
• Xử lý/Khuyến nghị: Đây là lỗi kỹ thuật bên trong, cần thợ có chuyên môn kiểm tra và thay thế bộ phận xả đá hỏng.

2.4. Tủ lạnh kê không cân bằng hoặc va chạm

Mô tả: Tiếng “rung rè rè”, “cót két”, “va đập” nhẹ, thường xuyên xảy ra khi máy nén hoạt động. Tiếng ồn này không phát ra từ bên trong tủ mà là do vỏ tủ hoặc các bộ phận bên ngoài va chạm.

• Nguyên nhân:
  • Tủ kê không vững: Chân tủ lạnh bị lỏng, sàn nhà không bằng phẳng khiến tủ bị chênh, tạo ra rung động và tiếng kêu khi máy nén hoạt động.
  • Vỏ tủ lạnh chạm vào tường hoặc đồ vật khác: Khoảng cách giữa tủ và tường quá gần, hoặc có vật thể đặt sát vào tủ, khiến rung động từ tủ truyền sang và tạo ra tiếng ồn.
  • Khay hứng nước thải phía sau tủ bị lỏng: Khay này thường nằm trên máy nén, nếu bị lỏng hoặc có vật lạ rơi vào, khi máy nén rung sẽ tạo ra tiếng lạch cạch.
• Chẩn đoán sơ bộ: Dùng tay đẩy nhẹ tủ xem có bị lắc lư không. Kiểm tra khoảng cách tủ đến tường và các vật xung quanh. Dùng đèn pin kiểm tra khay nước thải phía sau.
• Xử lý/Khuyến nghị:
  • Điều chỉnh lại chân tủ lạnh cho cân bằng (thường có các chân xoay được).
  • Kê tủ cách tường ít nhất 10cm và không để vật gì chạm vào thân tủ.
  • Kiểm tra và cố định lại khay hứng nước.

2.5. Lỗi bo mạch điều khiển (đối với tủ lạnh Inverter và tủ điện tử)

Mô tả: Tiếng kêu không đều, chập chờn, hoặc máy nén/quạt hoạt động không ổn định, gây ra tiếng ồn thất thường.

• Nguyên nhân: Bo mạch điều khiển bị lỗi, cấp nguồn điện không ổn định cho máy nén, quạt hoặc các bộ phận khác. Điều này có thể khiến các bộ phận này hoạt động sai chu kỳ, gây tiếng kêu lạ hoặc hoạt động chập chờn.
• Chẩn đoán sơ bộ: Lỗi bo mạch thường đi kèm với các dấu hiệu khác như tủ kém lạnh, đèn báo lỗi nhấp nháy, hoặc các chức năng khác không hoạt động.
• Xử lý/Khuyến nghị: Đây là lỗi phức tạp, yêu cầu thợ chuyên nghiệp có kiến thức về điện tử và sơ đồ mạch để kiểm tra, sửa chữa hoặc thay thế bo mạch.

2.6. Hệ thống ống dẫn môi chất lạnh (gas)

Mô tả: Tiếng “xì xì”, “róc rách” hoặc “sủi bọt” rõ ràng hơn bình thường, đôi khi kèm theo tiếng “tách tách” của các đường ống giãn nở. Tiếng này có thể lúc có lúc không tùy vào chu kỳ làm lạnh.

• Nguyên nhân:
  • Hệ thống gas bị thiếu hụt: Khi gas bị rò rỉ hoặc thiếu, quá trình bay hơi không diễn ra bình thường, tạo ra tiếng “xì” lớn hoặc tiếng sủi bọt trong dàn lạnh.
  • Tắc nghẽn đường ống gas cục bộ: Một phần của đường ống bị tắc nghẽn, khiến gas lưu thông không trơn tru, tạo ra tiếng róc rách hoặc tiếng va đập nhỏ khi áp suất thay đổi.
• Chẩn đoán sơ bộ: Lắng nghe tiếng kêu từ phía trong ngăn đông. Kiểm tra xem tủ có kém lạnh hơn bình thường không, hoặc có vết dầu loang ở các mối nối ống không (dấu hiệu rò rỉ gas).
• Xử lý/Khuyến nghị: Lỗi này cần thợ chuyên nghiệp kiểm tra áp suất gas, tìm và xử lý chỗ rò rỉ, sau đó nạp bổ sung gas.

3. Lời khuyên hữu ích từ chuyên gia và mẹo sử dụng

Để tủ lạnh hoạt động bền bỉ, làm lạnh sâu, giữ nhiệt tốt, tiết kiệm điện năng, tránh hư hỏng vặt và bảo quản thực phẩm an toàn nhất, bạn nên lưu ý những điều sau:

• Vị trí đặt tủ:
  • Đặt tủ ở nơi bằng phẳng, khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và xa các nguồn nhiệt như bếp ga, lò nướng.
  • Đảm bảo khoảng cách tối thiểu 10cm với tường phía sau và 5cm hai bên để tản nhiệt tốt.
  • Sử dụng chân kê hoặc điều chỉnh chân tủ cho chắc chắn, tránh rung lắc.
• Vệ sinh định kỳ:
  • Vệ sinh bên trong tủ: Định kỳ 1-2 tháng/lần, lau chùi các ngăn kệ, loại bỏ thực phẩm hỏng.
  • Vệ sinh dàn nóng và khay nước thải: Ít nhất 6 tháng/lần, dùng chổi hoặc máy hút bụi làm sạch bụi bẩn bám trên dàn nóng (phía sau tủ) và kiểm tra, vệ sinh khay nước thải. Bụi bẩn bám dày làm giảm hiệu quả làm lạnh, tăng tiếng ồn và tiêu thụ điện.
• Kiểm tra gioăng cửa: Gioăng cao su cửa tủ phải kín khít để hơi lạnh không thoát ra ngoài. Định kỳ kiểm tra bằng cách kẹp tờ giấy vào khe cửa, nếu tờ giấy tuột ra dễ dàng, gioăng có thể bị hở. Gioăng hở làm tủ phải hoạt động liên tục, gây tiếng ồn nhiều hơn và tốn điện.

• Không chất quá nhiều thực phẩm: Dù tủ dung tích lớn, việc nhồi nhét quá nhiều thực phẩm sẽ cản trở luồng khí lạnh lưu thông, làm tủ phải làm việc vất vả hơn, gây tiếng ồn và kém lạnh.
• Không cho thực phẩm nóng vào tủ: Điều này làm tăng nhiệt độ bên trong tủ đột ngột, khiến máy nén phải hoạt động mạnh và liên tục để bù lại nhiệt độ, gây tốn điện và giảm tuổi thọ.
• Điều chỉnh nhiệt độ hợp lý: Đặt nhiệt độ phù hợp với lượng thực phẩm và khí hậu. Thông thường, ngăn mát khoảng 2-4°C, ngăn đông khoảng -18°C. Không nên đặt quá thấp nếu không cần thiết.

• Kiểm tra dây nguồn và ổ cắm: Đảm bảo dây nguồn không bị lỏng lẻo, ổ cắm chắc chắn và không bị quá tải. Điện áp không ổn định cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tủ.
• Lưu ý khi di chuyển tủ: Khi di chuyển tủ lạnh, nên để tủ ổn định khoảng 2-4 giờ trước khi cắm điện để môi chất lạnh và dầu máy nén ổn định trở lại.

Nếu đã thử các cách kiểm tra sơ bộ mà tiếng kêu bất thường vẫn tiếp diễn hoặc tủ có các dấu hiệu hỏng hóc khác (kém lạnh, đóng tuyết dày, chảy nước, có mùi khét…), tốt nhất bạn nên liên hệ ngay với Trung Tâm Sửa Chữa Bảo Hành Điện Máy. Với đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, chúng tôi sẽ đến tận nơi tại TPHCM để kiểm tra, chẩn đoán chính xác nguyên nhân và đưa ra giải pháp sửa chữa chuyên nghiệp, đảm bảo tủ lạnh nhà bạn hoạt động ổn định và hiệu quả nhất.

Trả lời bởi: Kỹ thuật viên